„Przymusowe roboty w III Rzeszy” wykład w ramach spotkań Koła Historycznego Gminy Zambrów
29 stycznia 2026 roku w siedzibie Centrum Kultury Gminy Zambrów odbyło się pierwsze w tym roku spotkanie Koła Historycznego Gminy Zambrów.
W trakcie spotkania licznie przybyli miłośnicy historii mieli okazję wysłuchać wykładu pt. „Przymusowe roboty w III Rzeszy” wygłoszonego przez Teresę Dzięgielewską z Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku. Spotkanie otworzył bibliotekarz Centrum Kultury Gminy Zambrów Paweł Zalewski. W wykładzie udział wzięli m.in. Dyrektor Centrum Kultury Gminy Zambrów Karolina Ilczuk, Sekretarz Gminy Zambrów Bogdan Pac i Prezes Oddziału Związku Szlachty Polskiej w Zambrowie Rafał Długoborski.
W okresie II wojny światowej na rzecz Niemiec pracowało około 12 mln osób (w tym jeńców wojennych) z czego 1/4 stanowili Polacy. Około 420 tyś. było w niemieckich obozach jeńców wojennych z tej wartości około 300 tys. zostało skierowanych do pracy przymusowej w cywilu. Z terenu województwa białostockiego wywiezionych zostało około 41 tys. osób, z czego 80% wywiezionych trafiło do Prus Wschodnich i pracowali głównie w rolnictwie.
Warto zauważyć, że Polacy mieli obowiązek nosić specjalne oznaczenie na prawej piersi – literę P. Osoby pracujące przymusowo miały szereg ograniczeń – brak możliwości spania pod jednym dachem z gospodarzem, brak wspólnych posiłków z rodziną gospodarza. Nie mogli też brać udziału w polskich Mszy św. i przystępować do spowiedzi. Niezmiernie rzadko mogli brać urlopy i musieli posiadać niemieckie dokumenty – było one często zabierane przez gospodarzy, aby utrudnić przemieszczanie się. Karą za intymne relacje z Niemcami były publiczne egzekucje – winnych wieszano najczęściej na drzewach. Jednocześnie zmuszano innych przymusowych robotników do oglądania tego.
W czasie wykładu można było poznać sposoby rekrutacji prowadzonej przez Niemców, sposób transportu do Prus Wschodnich, kary za nieposłuszeństwo. Prelegentka uzupełniła swoją wypowiedź licznymi przykładami prawdziwych wydarzeń, które miała okazję poznać po lekturze dokumentów. W czasie wykładu przytoczyła też historię swojego dziadka i innych członków rodziny.
Na zakończenie obecni mogli sprawdzić, czy przedstawiciele ich rodzin obecni są w dwóch bazach osób poszkodowanych przez Niemców:
– https://arolsen-archives.org/en/
Wardo dodać, że osoby obecne na sali znalazły w zasobach swoich krewnych, a także dokumenty związane z ich pobytem w Prusach Wschodnich.
Spotkanie zakończyło się zrobieniem zdjęcia grupowego. Dyrektor Karolina Ilczuk przypomniała, że pierwsze spotkanie spotkanie Koła Historycznego Gminy Zambrów miało miejsce rok temu.
Współorganizatorami wydarzenia są Centrum Kultury Gminy Zambrów oraz Oddział Związku Szlachty Polskiej w Zambrowie.
